Zamek Biskupów Warmińskich w Lidzbarku Warmińskim

Lidzbark Warmiński, często nazywany perłą Warmii, zasłużenie zdobył pierwsze miejsce w plebiscycie Cuda Polski 2024 organizowanym przez National Geographic Polska. W internetowym głosowaniu czytelnicy portalu wybrali 16 zwycięzców, po jednym z każdego województwa. I choć miasto to w całości warte jest uwagi i dogłębnego poznania, to właśnie lidzbarski zamek stanowi serce miejscowości.

Zamek Biskupów Warmińskich to nie tylko budowla z bogatą historią. To prawdziwy klejnot architektoniczny, który przez wieki przyciągał historyków, artystów i oczywiście turystów. Obecnie Zamek Biskupów Warmińskich w Lidzbarku Warmińskim to rozsławiony już Hotel Krasicki oraz Muzeum Warmii i Mazur.

Lidzbark Warmiński – Zamek Biskupów Warmińskich

Początki budowy (1350-1401)

Zamek Biskupów w Lidzbarku Warmińskim, którego budowę rozpoczęto w 1350 roku, stanowił odpowiedź na przeniesienie siedziby biskupów warmińskich z Ornety. Inicjatywa ta, podjęta rok po relokacji, była dziełem biskupów od Jana z Miśni do Henryka Sorboma. Pierwotna konstrukcja zamku miała charakter obronny, co było typowe dla tego okresu.

Znaczenie siedziby biskupów warmińskich

Po przyłączeniu Warmii do Polski na mocy II pokoju toruńskiego w 1466 roku, zamek lidzbarski stał się nie tylko siedzibą biskupów warmińskich, ale także ważnym ośrodkiem kultury polskiej. Rezydowali tu tacy znaczący przedstawiciele jak Jan Dantyszek czy Ignacy Krasicki.

Ewolucja architektoniczna zamku

Architektura zamku przeszła znaczne zmiany, zwłaszcza po pożarze w 1442 roku, który doprowadził do dobudowy wieżyczek na konsolach. Ostateczny kształt architektoniczny, w tym charakterystyczna wysoka wieża w narożu północno-wschodnim, został ukształtowany za czasów biskupa Watzenrodego. W kolejnych wiekach zamek ewoluował z twierdzy obronnej w okazały dwór książęcy, co odzwierciedlało rosnącą rolę i prestiż biskupów warmińskich.

Architektura Zamku

Zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim, wybudowany na planie czworoboku, posiada wyjątkowe cechy architektoniczne, które odzwierciedlają jego bogatą historię i funkcję obronną. Główna struktura zamku, otoczona potężnymi murami obronnymi i fosami, zapewniała ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi. Mur obwodowy, wspierany przez fosy od południa i wschodu, a także sucha fosa od strony południowej, stanowiły kluczowe elementy obronne.

Wieża w narożniku północno-wschodnim, pierwotnie czworoboczna u dołu a ośmioboczna u góry, oraz mniejsze wieżyczki na konsolach w pozostałych narożnikach, dodane po pożarze w 1442 roku, były nie tylko funkcjonalne, ale i dekoracyjne. Ich ostateczny kształt, uzyskany za rządów biskupa Watzenrodego, symbolizuje przekształcenie zamku z twierdzy obronnej w rezydencję.

Dziedziniec zamku, otoczony dwukondygnacyjnymi krużgankami, jest jedynym w Polsce, który zachował swoją historyczną formę. Te krużganki, wraz z kaplicą, refektarzami i komnatami biskupów, odzwierciedlają wpływy architektoniczne Zakonu Krzyżackiego, co jest widoczne w całym zamku.

Znaczenie Kulturowe Zamku

Zamek Biskupów Warmińskich w Lidzbarku Warmińskim odgrywał znaczącą rolę w polskiej kulturze, będąc miejscem, gdzie rezydowali wybitni Polacy i znakomici przedstawiciele kultury polskiej. Postanowieniem II pokoju toruńskiego, Warmia została przyłączona do Polski, a zamek stał się ważnym ośrodkiem kultury. Przez wieki, zamek gościł takie osobistości jak Łukasz Watzenrode, Mikołaj Kopernik, Jan Dantyszek, a także Ignacy Krasicki, któremu zawdzięcza piękne ogrody.

Rola w polskiej kulturze

Zamek był nie tylko siedzibą biskupów warmińskich, ale również ważnym ośrodkiem kultury. Odbywały się tu liczne wydarzenia kulturalne, które przyciągały znaczące postacie z dziedziny nauki i sztuki.

Znaczący rezydenci

W murach zamku mieszkał Nicolaus Copernicus, który to wierzy się, napisał część swojego dzieła De revolutionibus orbium coelestium. Zamek był także miejscem, gdzie odkryto najstarszą średniowieczną kronikę polską, Gesta principum Polonorum, co jeszcze bardziej podkreśla jego znaczenie w historii Polski.

Wystawy i wydarzenia

Obecnie większość pomieszczeń zamkowych jest przeznaczona do zwiedzania i stanowi część Muzeum Warmińskiego. W zamku prezentowane są wystawy dawnego uzbrojenia, pamiątki po biskupach, a także malarstwo polskie z XIX i XX wieku. Regularnie organizowane są także wernisaże i wystawy, takie jak Galeria na Poddaszu, które przyciągają licznych odwiedzających i miłośników sztuki.

Zamek obecnie

W lidzbarskim zamku znajduje się muzeum warmińskie oraz Hotel Krasicki. Wykończone pokoi nawiązuje do historii i charakteru obiektu. Pokoje zostały nazwane na cześć dawnych mieszkańców i gości odwiedzających twierdzę. W hotelu znajduje się również wesele, SPA oraz mniejsze atrakcje, takie jak Biblioteka Cafe.

Jak wspomnieliśmy wyżej, w obiekcie utworzono także muzeum warmińskie, które jest oddziałem muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Muzeum zamkowe powstało już w 1927 roku! Jednak w obecnej formie istnieje od 1961 roku, kiedy to Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne „Pojezierze” utworzyło muzeum po przejęciu zamku.

Muzeum warmińskie

W Lidzbarku muzeum Warmii i Mazur jest częścią muzeum w Olsztynie. Te potężne zbiory podzielone są na kilka stałych wystaw, takich jak Dzieje budowlane zamku biskupów w Lidzbarku Warmińskim, sztuka gotycka, malarstwo religijne, wielcy mieszkańcy zamku lidzbarskiego, gabinet Ignacego Krasickiego, portrety rodziny hrabiów z Siecina Krasickich oraz galeria malarstwa polskiego z pierwszej połowy XX wieku. Dodatkowo regularnie prezentowane są wystawy czasowe.

Kaplica zamkowa

W twierdzy zwiedzić można także kaplicę, która od czasu wybudowania w 1392 roku do dzisiejszego dnia nie zmieniła swojej funkcji. Wyposażenie kaplicy pochodzi z XVIII wieku. Nadal odbywają się tu msze i koncerty organowe.

Podsumowanie

Lidzbarki zamek przez lata był siedzibą biskupów warmińskich. Jest również wyjątkowym dziełem architektonicznym, który do dziś robi ogromne wrażenie. Założenie zamkowe składało się z zamku właściwego oraz dwóch przedzamczy. Zespół zamkowy łączyła walory obronne, reprezentacyjne oraz użytkowe. Jego charakter przypominał klasyczny krzyżacki zamek konwentualny. Zamek wysoki był czteroskrzydłowy, wzniesiony na planie kwadratu z czerwonej cegły na kamiennych fundamentach.

Obecnie w lidzbarskim zamku znajduje się muzeum warmińskie (dokładnie oddział Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie). Jednak zespół zamkowy to również hotel z restauracją i SPA.