Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie

Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie obecnie mieści w swych murach Muzeum Warmii i Mazur. Jednak wcześniej przez stulecia był siedzibą kapitularną administratora dóbr kapituły warmińskiej. Na dwadzieścia lat przed wydaniem dzieła swojego życia mieszkał w nim nie kto inny, a sam Mikołaj Kopernik. Co jeszcze można zobaczyć w twierdzy? Co pozostało po latach historycznej zawieruchy?

Zamek Kapituły Warmińskiej przyciąga nie tylko miłośników historii Warmii i Mazur. Ciekawskie oczy turystów z pewnością ucieszy fakt, że budowla utrzymana jest w świetnej kondycji. Zarówno dziedziniec, wieża, jak i wnętrza zamku są zadbane. Dziś (lipiec 2024) jest tu już sporo do zwiedzania, jednak nie da się uciec porównaniu z zamkiem z Lidzbarku Warmińskim. Ten drugi był niegdyś stolicą Warmii i zachowały się w nim o wiele liczniejsze zabytki.

W naszym artykule przyjrzymy się jednak bliżej historii Zamku Kapituły Warmińskiej, ogromnie znaczącego dla Olsztyna i historii regionu. Omówimy również jego architekturę i zbiory, które dziś mogą być podziwiane przez zwiedzających. Nie zabraknie również praktycznych informacji na temat tego, jak zamek w Olsztynie można zwiedzać dzisiaj, co z pewnością przyda się tym, którzy planują odwiedzić to miejsce.

Historia Zamku Kapituły Warmińskiej

Początki budowy zamku w Olsztynie sięgają roku 1334, kiedy to na wzgórzu nad Łyną Zakon Krzyżacki rozpoczął osiedlanie ludności. W celach obronnych wybudowano tu również drewniano-ziemny gród, służący za strażnicę. Miasto się rozwijało szybko, dlatego już w połowie XIV wieku, około roku 1348, kapituła warmińska rozpoczęła budowę murowanego zamku, który ukończono w 1353 roku, kiedy to miasto uzyskało prawa miejskie. Początkowo obiekt posiadał jedynie północne skrzydło zamku, które z czasem zostało rozbudowane o południowo-zachodnie skrzydło i masywną, okrągłą wieżę.

Rola zamku w średniowieczu

Od samego początku istnienia zamek pełnił funkcje obronne, będąc siedzibą administratora dóbr ziemskich kapituły warmińskiej. Znajdował się tu również skarbiec kapituły, kaplica św. Anny, refektarz, mieszkanie administratora i kancelaria. Jego strategiczne znaczenie było testowane podczas licznych konfliktów, w tym podczas wojen polsko-krzyżackich. W 1410 roku, po bitwie pod Grunwaldem, zamek poddał się bez walki Polakom, a w 1414 roku został zdobyty po kilkudniowym oblężeniu. W czasie wojny trzynastoletniej zamek przechodził z rąk do rąk, a ostatecznie w 1466 roku, na mocy II pokoju toruńskiego, Warmia wraz z zamkiem została przyłączona do Polski.

Obecność Mikołaja Kopernika i innych gości

Mikołaj Kopernik, który był najsławniejszym mieszkańcem zamku, dwukrotnie pełnił funkcję administratora dóbr kapituły warmińskiej w latach 1516-1521. Kopernik przygotował obronę zamku przed najazdem krzyżackim, zgromadził zapasy amunicji i prowiantu, a także podwoił liczebność załogi. Podczas swojego pobytu w zamku, Kopernik mieszkał w północno-wschodnim skrzydle, gdzie dokonywał obserwacji ruchu planet i sporządził tablicę astronomiczną, która do dziś jest zachowaną pamiątką po wielkim astronomie.

Tablica astronomiczna zachowała się na jednej ze ścian krużganka i podczas zwiedzania jest jednym z pierwszych oglądanych przez nas muzealiów. Niestety, tablica ta ma wiele ubytków i dziś tylko jej pozostałości przypominają o obecności Mikołaja Kopernika w zamkowych murach.

W XVI wieku zamek odwiedzili dwaj biskupi warmińscy będący jednocześnie wielkimi pisarzami: Jan Dantyszek oraz Marcin Kromer. Ten drugi podczas swojego pobytu tutaj w 1580 roku poświęcił mury kaplicy św. Anny.

Architektura i Zbiory Zamku

Zamek w Olsztynie, wzniesiony w stylu gotyckim, zachwyca swoją konstrukcją i bogatymi zbiorami. Jego mury, o grubości dochodzącej do 3 metrów, oraz strategicznie rozmieszczone baszty, podkreślają obronny charakter budowli. W szczególności, czterokondygnacyjny główny dom z dwoma schodkowymi szczytami, ozdobiony maswerkowymi dekoracjami, stanowi przykład gotyckiej architektury Warmii.

W muzeum można podziwiać między innymi zbiory kopernikańskie, ekspozycję archeologiczną, ekspozycję „Olsztyn filmowy” nawiązującą do kultowych filmów realizowanych na ulicach Olsztyna (np. Stawka Większa niż Życie), „Wnętrza stylowe” z galerią obrazów od baroku do secesji czy zapierającą dech w piersiach wystawę malarstwa holenderskiego pt. „Portret Holenderski XVII wiek z galerii rodu zu Dohna”.

Konstrukcja gotycka

Architektura zamku wyróżnia się masywnymi murami i gotyckimi sklepieniami (w komnacie administratora znajdują się unikalne sklepienia kryształowe). Obszerne piwnice i pomieszczenia przyziemia, w tym zbrojownia i spiżarnia, sklepione są krzyżowo, co zwiększa ich wytrzymałość. Wnętrza zamku zdobią także kryształowe sklepienia, charakterystyczne dla tego okresu, które dodają elegancji każdemu z pomieszczeń.

W latach 1756 – 1758 powstał barokowy budynek mieszkalny, od strony miasta powstał most łączący zamek z centrum. Od tego momentu obiekt powoli tracił na znaczeniu militarnym.

Muzeum Warmii i Mazur – Zbiory

W 1945 roku stał się siedzibą Muzeum Mazurskiego, w późniejszym okresie przekształconego następnie w Muzeum Warmii i Mazur. Przechowuje ono cenne eksponaty związane z historią regionu. Wśród nich znajduje się unikalna, doświadczalna tablica astronomiczna z 1517 roku, prawdopodobnie wykonana przez samego Mikołaja Kopernika. Ponadto, zbiory muzealne obejmują inkunabuły, numizmaty oraz dzieła sztuki, które dokumentują bogatą przeszłość Warmii.

Kolekcje sztuki

Zamek szczyci się kolekcjami rzeźby gotyckiej, malarstwa religijnego i portretu holenderskiego, które są świadectwem artystycznego dziedzictwa regionu. Warto wspomnieć o grafice współczesnej oraz wyrobach konwisarskich i ludwisarskich, które również znajdują się w muzealnych zbiorach, ukazując różnorodność i bogactwo kultury warmińskiej.

Zwiedzanie zamku dziś

Choć zbiory nie są tak obszerne jak te na zamku w Lidzbarku Warmińskim, to muzeum nadal oferuje ciekawe możliwości zwiedzania, które pozwalają zrozumieć zarówno jego bogatą historię, jak i znaczenie kulturowe.

Aby spokojnie zwiedzić główną kolekcję, a więc północne skrzydło zamku oraz wieżę widokową trzeba przeznaczyć około 1,5 – 2h godzin.

Kiedy można zwiedzać zamek

Podczas wizyty można eksplorować ekspozycje stałe oraz czasowe. Zamek jest otwarty od wtorku do niedzieli, z różnymi godzinami otwarcia w zależności od sezonu. Szczególnie polecamy wizytę w sezonie letnim, kiedy to zamek jest dostępny od 10:00 do 17:00, a w weekendy nawet do 18:00. Dodatkowo, wstęp na wieżę zamkową jest możliwy do końca września.

Wydarzenia kulturalne

Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie to nie tylko miejsce o znaczeniu historycznym, ale również kulturalnym. Cykliczne wydarzenia odbywające się na dziedzińcu, takie jak Olsztyńskie Lato Artystyczne, przyciągają miłośników muzyki, teatru i sztuki. Koncerty, spektakle oraz festyny odbywają się w malowniczym otoczeniu zamkowych murów, tworząc niezapomnianą atmosferę.

Informacje praktyczne dla zwiedzających

Przed planowaną wizytą warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i ceny biletów na oficjalnej stronie zamku. Dostępne są również usługi przewodnickie, zarówno w języku polskim, jak i obcym, które umożliwiają głębsze zrozumienie historii i architektury tego miejsca.

Zachęcamy do skorzystania z opcji przewodnika, szczególnie podczas zwiedzania z większą grupą lub poza standardowymi godzinami otwarcia.

Do muzeum nie można wjeżdżać wózkami dziecięcymi. Wózki oraz wszelkie torby i plecaki należy zostawić w szatni.